Retrieval practice: waarom terugvragen beter werkt dan herlezen

Herken je dit? Een leerling zegt: "Ik heb het wel drie keer doorgelezen, maar tijdens de toets was mijn hoofd ineens leeg." Frustrerend, voor de leerling én voor jou. Het gekke is: die leerling heeft niet te weinig gewerkt. Hij heeft alleen de verkeerde strategie gebruikt. En dat brengt ons bij een term die in elk lerarenteam wel eens langskomt, maar die weinig mensen echt scherp kunnen uitleggen: retrieval practice.

Wat is retrieval practice eigenlijk?

Retrieval practice betekent letterlijk: oefenen met terughalen. In gewone taal: in plaats van informatie nog een keer te lezen, probeer je haar actief uit je geheugen op te diepen. Denk aan jezelf overhoren met flashcards, een quizvraag beantwoorden zonder in het boek te kijken, of iemand uitleggen wat je gisteren geleerd hebt zonder je aantekeningen erbij te pakken.

De gedachte erachter is al oud. Al in 1885 ontdekte de Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus dat geheugen snel wegzakt als je niets doet — de beroemde "vergeetcurve". Maar het was vooral het onderzoek van Henry Roediger en Jeffrey Karpicke in 2006 dat de term retrieval practice echt op de kaart zette. Zij lieten studenten een tekst bestuderen. De ene groep las de tekst daarna nog drie keer over. De andere groep moest, zonder de tekst erbij, opschrijven wat ze zich herinnerden. Een week later bleek de terugvraag-groep gemiddeld 50% van de stof te onthouden, tegenover slechts 28% bij de herlees-groep. Herlezen voelt vertrouwd en veilig, maar het geeft een vals gevoel van kennis. Terugvragen is ongemakkelijker, maar veel effectiever.

Een voorbeeld uit de klas

Juf Sanne, groep 7, begint elke ochtend met vijf minuten "flitsvragen": drie korte vragen over de stof van gisteren, zonder boek erbij. Eerst mopperden de kinderen — ongemakkelijk, dat even niet weten. Maar na een paar weken merkte Sanne iets: bij de toetsen bleven leerlingen minder vaak steken. Ze had niks nieuws onderwezen, ze had alleen het ophalen ingebouwd. Dat is retrieval practice in de praktijk: klein, dagelijks, en zonder extra lesstof.

Wat heb je hieraan als leerkracht?

Het mooie van retrieval practice is dat het geen dure methode of ingewikkeld systeem vraagt. Een korte terugblikvraag aan het begin van de les, een gesprek over wat er gisteren in het nieuws gebeurde, een kort "vertel eens zonder te spieken" — het werkt al.

In Klassengesprek zit dit principe verweven: het dagelijkse nieuwsgesprek vraagt leerlingen vaak terug te grijpen op wat ze eerder hoorden, wat het geheugen actief aan het werk zet. Met Groepsinzicht kun je bovendien in kaart brengen welke onderwerpen keer op keer wegzakken, zodat je precies weet waar extra terugvraagmomenten nodig zijn. En bij StageTraining oefenen aanstaande leerkrachten zelf met het stellen van dit soort terugvragen, zodat ze het straks moeiteloos in hun eigen klas toepassen.

De volgende keer dat een leerling zegt "ik heb het al drie keer gelezen", weet je wat te zeggen: lezen is prima, maar het geheugen wordt pas echt sterk van het ophalen.